Ecologica

 

Terug naar de hoofdpagina...
Overzicht van lezinghouders en betrokken organisaties
De presentaties samengevat...
Locatie en bereikbaarheid van het symposium...
Contact en aanmelding...
 
Website van Ecologica, organisator van dit evenement

Symposium Ecologie en de praktijk

Impressie van 2013

Het symposium Ecologie en de praktijk 2013 is inmiddels voorbij. Dankzij de inzet van alle sprekers en standhouders, de medewerkers van Aristo en van Ecologica en natuurlijk alle deelnemers was het een groot succes. Dank aan alle betrokkenen!

Sprekers
Het symposium omvatte in totaal 21 presentaties (19 verschillende organisaties), verdeeld over 3 thema’s:

  • Wetgeving, beleid en communicatie
  • Onderzoek en monitoring
  • Natuurherstel en -beheer in de praktijk

Onderstaand overzicht vat samen hoe de sprekers over de 3 thema's verdeeld zijn.

Wetgeving, beleid en communicatie Onderzoek en monitoring Natuurbeheer in de praktijk
Gemeente LaarbeekGemeente Laarbeek
Michel Brands & Bert Lemmens

Inzet van vrijwilligers bij monitoring

VlinderstichtingVlinderstichting
Michiel Wallis de Vries

Dagvlinders tellen: populatietrends en implicaties voor terreinmonitoring

NatuurmonumentenNatuurmonumenten
Robert Ketelaar

Herstelmaatregelen en OBN

Brabants LandschapBrabants Landschap
Jan Baan

Met samenwerking kom je verder

Nederlands Expertisecentrum ExotenNederlands Expertise Centrum Exoten
Ben Crombaghs

Exoten, bestrijding en nog te verwachten bedreigingen

EcoquestEcoquest
Wim van der Hoek

Stroomgebieden: basis van beekherstel

Gemeente EindhovenGemeente Eindhoven
Roel den Dikken

Biodiversiteit, educatie en communicatie in een gemeente

AlterraAlterra
Arjen de Groot

Genetische diversiteit in kleine populaties: problemen, oplossingen en monitoring

StaatsbosbeheerStaatsbosbeheer
Jap Smits

Visgraatmodel heideplaggen een succesverhaal

Ark NatuurontwikkelingArk Natuurontwikkeling
Denis Frissen

Kempen~Broek; natuurrealisatie door innovatieve aanpak gebiedsontwikkeling

Unie van BosgroepenUnie van Bosgroepen
Jaap Bouwman

SNL-monitoring in de praktijk

Limburgs LandschapLimburgs Landschap
Carlo van Seggelen

Inrichting en beheer van een voormalige mergelgroeve

Provincie Noord-BrabantProvincie Noord-Brabant
Heine van Maar

Actuele ontwikkelingen in provinciaal natuurbeleid

RAVONRAVON
Jelger Herder

Environmental DNA, onzichtbaar, maar wel aanwezig!

Hanhart ConsultHanhart Consult
Karel Hanhart

Herstel van de hydrologische toestand van natuurgebieden in de praktijk

Provincie LimburgProvincie Limburg
Raymond Tilmans

De uitdaging van infrastructurele projecten

ZoogdierverenigingZoogdiervereniging
Herman Limpens

Omgaan met lichtverstoring bij vleermuizen

StaatsbosbeheerStaatsbosbeheer
Marcel Vermeulen

Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum, meer ruimte voor mens en natuur

EcologicaEcologica
Sander Hunink

Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van Natuurwetgeving

Waterschap Aa en MaasWaterschap Aa en Maas
Mirja Kits & Petra Kamsma

10 jaar monitoring EVZ's, wat is bereikt

EcologicaEcologica
Ivo Raemakers

Insecten in natuur- en groenbeheer


Presentaties
Hieronder vindt u korte samenvattingen van alle presentaties. Handouts van de powerpoints zijn te downloaden door op de titel te klikken.

Wetgeving, beleid en communicatie

  • Inzet van vrijwilligers bij monitoring
    Gemeente Laarbeek en IVN, Ing. Michel Brands en Bert Lemmens

    In 2011 is de gemeente Laarbeek begonnen met monitoring van natuur en landschap. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor het locale IVN. Het monitoringsplan en de wijze van monitoren is samen met het IVN afgestemd op de mogelijkheden en capaciteit van vrijwilligers. Inmiddels wordt het grootste deel van de inventarisatiewerkzaamheden uitgevoerd door vrijwilligers. Zij besteden er per jaar zo’n 1.500 uur aan. Michel Brands (gemeente Laarbeek) en Bert Lemmens (IVN Laarbeek) vertellen over hoe ze tot deze succesvolle samenwerking zijn gekomen.

  • Met samenwerking kom je verder
    Brabants Landschap, Ing. Jan Baan

    Vaak hoor en lees je over tegenstellingen tussen particuliere landgoedeigenaren en terreinbeherende organisaties en tussen natuur en landbouw. In Brabant is het gelukt om ondanks tegenstellingen elkaar te vinden en gezamenlijk op te trekken voor een groen Brabant. Dit Brabantse samenwerkingsmodel heeft onder andere geleid tot een gezamenlijk manifest voor de EHS. Hiermee is succesvol de provinciale politiek overtuigd en de koers mede vormgegeven. Daarnaast is er een intensieve samenwerking tussen Brabants Landschap, ZLTO, Brabants Particulier Grondbezit en de Agrarische Natuurverenigingen in het Landschapbeheer. Eén van de spillen in deze samenwerking, directeur van Brabants Landschap, zal u in deze presentatie meenemen in dit proces en aangeven wat struikelblokken waren en hoe die zijn overwonnen.

  • Biodiversiteit, educatie en communicatie in een gemeente
    Gemeente Eindhoven, Ir. Roel den Dikken

    De gemeente Eindhoven werkt al vele jaren actief aan het versterken van natuurwaarden door middel van gericht beleid, inrichtingsprojecten en beheer. Inventariseren en monitoren welke natuurwaarden binnen de gemeente aanwezig zijn heeft binnen de gemeente ook een lange historie. De afgelopen jaren is daar het sterker betrekken van andere organisaties bijgekomen. Dit vergt nieuwe wegen en heel veel communicatie. In deze presentatie hoort u welke middelen daarvoor worden ingezet, zoals een ambassadeurssoort, arrangement natuureducatie en het Trefpunt Groen Eindhoven.

  • Kempen~Broek; natuurrealisatie door innovatieve aanpak gebiedsontwikkeling
    ARK Natuurontwikkeling. Ing. Denis Frissen.

    In het Kempen~Broek, en op bescheidenere schaal in het Drielandenpark te Vaals, ontstaan door een baanbrekende werkwijze op een vlotte manier grote eenheden natuur én beter verkavelde agrarische bedrijven. Door een proces van gebiedsontwikkeling over te laten aan een consortium kan efficiënter gewerkt worden. Het consortium is gevormd door ARK Natuurontwikkeling, Habitura en Rentmeesterskantoor van Soest en kan sneller en goedkoper dan de klassieke landinrichting opereren. Hierdoor worden doelen op het gebied van natuur, recreatie, water en landbouw gerealiseerd zonder onnodige overheidsbemoeienis.

  • Actuele ontwikkelingen in het natuurbeleid van de provincie Noord-Brabant.
    Provincie Noord-Brabant, Ing. Heine van Maar

    Het provinciale natuurbeleid is recent herzien. Brabant houdt een hoge ambitie. Toch spelen bezuinigingen een belangrijke rol. We geven een overzicht. Daarnaast bespreken we meer in detail de herziening van de provinciale natuurbeheertypen op de ambitiekaart en de mogelijkheden daarin voor marktpartijen.

  • De uitdaging van infrastructurele projecten
    Provincie Limburg, Drs. Ing. Raymond Tilmans

    In de Provincie Limburg is er in het afgelopen decennium een aantal nieuwe infrastructurele wegenbouwprojecten gerealiseerd. Voor de provincie gaat het daarbij om projecten als de N296 en N297 (het zogenaamde Bottleneck-Infraproject), de N280, N293 (het zogenaamde MIT-pakket) en de Greenportlane (de verbinding tussen de A73 en A67). Daarnaast is de planvorming rond de Buitenring Parkstad Limburg afgerond en is het wachten op de uitspraak van de Raad van State. In deze presentatie wordt stilgestaan bij de ervaringen die zijn opgedaan bij de projecten in relatie tot natuur. Wat zijn de belangrijkste veranderingen die zich ten aanzien van het onderdeel natuur in het laatste decennium hebben voltrokken? Welke positie heeft het aspect natuur gekregen in het planproces? Wat heeft dat betekend voor onderzoeksmethoden als het gaat om inventarisaties en monitoring, maar ook voor het bepalen c.q. berekenen van de opgaven voor mitigatie en compensatie? Wat heeft dat betekent voor de uitvoering van mitigerende en compenserende maatregelen, qua planning, maar ook op het gebied van nieuwe onbeproefde concepten?

  • Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van Natuurwetgeving
    Ecologica, Ing. Sander Hunink

    Als u niet dagelijks met de groene wetgeving werkt, is het lastig om bij te blijven met de veranderingen. Uitspraken van de Raad van State, nieuw beleid bij het Ministerie van EZ en nieuwe wetenschappelijke inzichten zorgen ervoor dat van jaar tot jaar de interpretatie van de wetgeving verandert. Ook zal er nieuwe wetgeving komen. Deze presentatie zet beknopt de recente wijzigingen van het afgelopen jaar op een rij en blikt vooruit naar de te verwachten nieuwe wetgeving. Hierbij zullen onder andere het toepassen van de soortenstandaards, de RvS-uitspraken rondom de positieve afwijzing, nieuwe toetsingsmethode (bijvoorbeeld broedvogelgegevens) en nieuwe gedragscodes aan bod komen.

Onderzoek en monitoring

  • Dagvlinders tellen: populatietrends en implicaties voor terreinmonitoring
    De Vlinderstichting / Wageningen University, Prof. Dr. Ir. Michiel Wallis de Vries

    Het verzamelen van dagvlinders is al een eeuwenoude liefhebberij – en daarmee ook het vastleggen van waarnemingen. Sinds 1990 gebeurt dat gestandaardiseerd in het Landelijk Meetnet Vlinders. Recente ontwikkelingen bieden de mogelijkheid om ook de overige, veel talrijkere losse waarnemingen te benutten voor het vaststellen van trends in het voorkomen. Daar zitten haken en ogen aan, maar het biedt eindelijk een verantwoorde basis voor terreinmonitoring.

  • Exoten, bestrijding en nog te verwachten bedreigingen
    Expertisecentrum Exoten, Ir. Ben Crombaghs

    Steeds meer soorten die niet van oorsprong in Nederland voorkomen koloniseren onze natuur- en groengebieden. Bekende voorbeelden zijn de nijlgans, zonnebaars, grote waternavel en brulkikker, maar de totaallijst is lang. De snelheid waarmee exoten het land binnenkomen neemt toe. Een aantal van deze exoten heeft verstrekkende negatieve gevolgen op ecologie, gezondheid, veiligheid en maatschappij. Maatregelen ter preventie en bestrijding kennen echter verschillende knelpunten die beheersing tot een lastige klus maken. Het Nederlands Expertise Centrum Exoten bundelt alle kennis over exoten met het doel meer grip te krijgen op de beheersing van exoten en beleidsmakers en terreinbeheerders te kunnen adviseren over maatregelen. In deze presentatie de laatste stand van kennis met concrete adviezen over acties voor de meest voorkomende probleemsoorten. Vooral voor de brulkikker wordt dit nader uitgewerkt.

  • Genetische diversiteit in kleine populaties: problemen, oplossingen en monitoring
    Alterra – Wageningen UR, Dr. Arjen de Groot

    De noodzaak tot het voorkomen van genetische verarming en inteelt in kleine populaties komt regelmatig bovendrijven in discussies over het beheer en behoud van bedreigde flora en fauna. Bijplaatsingen, ecoducten en verbindingszones worden genoemd als oplossingen, maar toepassing is niet onomstreden. In deze presentatie zal worden ingegaan op de vraag waarom en wanneer nu eigenlijk actie geboden is. Verschillende mogelijke maatregelen zullen worden besproken. Daarnaast zal dieper worden ingegaan op het belang van begeleidende monitoring voor en na het nemen van mitigerende maatregelen: wat is er met moderne DNA-technieken mogelijk, en welk doel dient het?

  • SNL-monitoring in de praktijk
    Unie van Bosgroepen, Ing. Jaap Bouwman

    In 2012 werd voor het eerst in de praktijk gewerkt met de SNL-monitoring. De eerste ervaringen zijn positief en laten het belang zien van een brede natuurmonitoring. Een dergelijk monitoring is zowel van belang voor de afzonderlijke beheerden als een belangrijke thermometer voor de natuur voor de provincies en vrijwel onmisbaar in het kader van Natura-2000. Deze presentatie laat zien hoe deze monitoring eruit ziet en wat je ermee kan. Ook de praktijkervaring van het eerste jaar met de knelpunten en oplossingen komen ter sprake.

  • Environmental DNA, onzichtbaar, maar wel aanwezig!
    RAVON, Msc. Jelger Herder

    Environmental DNA is een nieuwe methode om de aanwezigheid van soorten in een water aan te tonen. Dit gebeurt op basis van DNA dat de soorten achterlaten in het water. Deze presentatie geeft een overzicht van de verbluffende mogelijkheden, resultaten tot nu toe en onderzoek en kansen voor de toekomst. Soorten die o.a. aan bod komen zijn de grote modderkruiper, kamsalamander, gevlekte witsnuitlibel, knoflookpad en daarnaast het in kaart brengen van hele soortgroepen ineens!

  • Omgaan met lichtverstoring bij vleermuizen
    Zoogdiervereniging, Ir. Herman Limpens

    Als nachtactieve dieren worden vleermuizen blootgesteld aan kunstmatige verlichting in en bij verblijfplaatsen, op routes en in jachtgebied. Ze vliegen laat uit om predatie te vermijden. Hun relatief lichtgevoelige ogen met veel staafjes, hebben te lijden onder (pijnlijke) verblinding en moeten steeds opnieuw wennen aan het donker. Verstoring kan worden vermeden door geen, kleinere aantallen, minder intense en beter gerichte verlichting, het afschermen van habitat en op (weg)gebruikers reagerende verlichting. Ook zijn er recente onderzoeken naar vleermuisvriendelijke kleuren. In deze presentatie de laatste stand van kennis.

  • 10 jaar monitoring EVZ's, wat is bereikt
    Waterschap Aa en Maas, Msc. Mirja Kits & Ing. Petra Kamsma

    De oevers langs onze waterlopen: we maaien of begrazen er, richten ze opnieuw in of laten ze juist met rust. Voor elke oever gelden specifieke maatregelen. We houden regelmatig bij of die maatregelen het gewenste effect hebben. Wat leveren de inrichting en het oeverbeheer op aan natuur? En sluit dat resultaat aan op de gestelde doelen? Na tien jaar monitoring van natuur langs oevers kunnen veel van deze vragen beantwoord worden. Deze presentatie vertaalt de monitoringresultaten naar duidelijke winfactoren of juist te vermijden situaties, zodat iedere beheerder er wat van op zal steken. Ook wordt beknopt ingegaan op kostenvergelijkingen tussen beheertypen. Ook hier heeft het Waterschap onderzoek naar gedaan.

Natuurbeheer in de praktijk

  • Herstelmaatregelen en OBN
    Natuurmonumenten, Mcs. Robert Ketelaar

    Natuurontwikkeling en nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn de afgelopen jaren hand in had gegaan in het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN). Aan de hand van recente herstelprojecten van Natuurmonumenten in het Beekbergerwoud (broekbos), Wooldse Veen (hoogveen) en Grote Veld bij Vorden (beekdal) worden de nieuwste inzichten over natuurherstel geïllustreerd. Trefwoorden: landschapsecologische systeemanalyse, strategie fosfaatprobleem, bosontwikkeling met soorten van autochtone herkomst.

  • Stroomgebieden: de basis van beekherstel
    EcoQuest, Ir. Wim van der Hoek

    Bij beekherstelprojecten vomt een beperkt inzicht in het functioneren van het stroomgebied van de beek als geheel een regelmatig terugkerend knelpunt. Een goed onderbouwde visie op hoe dat stroomgebied zou moeten functioneren en welke maatregelen het meest zinvol zijn om juist dat functioneren in de goede richting bij te sturen ontbreken veelal. Beekherstel starten aan de bovenloop heeft een positief effect op het hele systeem. Dat wordt geïllustreerd aan de hand van een aantal gecombineerde projecten in Twenthe (Landgoederen Tankenberg - Paaschberg). De afvoer van de bovenlopen van de Rossummer- en Roelinksbeek werden zo beteugeld en piekafvoeren verder stroomafwaarts verminderd. De hier gehanteerde aanpak kan een voorbeeld vormen voor ieder beekherstelproject.

  • Visgraatmodel heideplaggen een succesverhaal
    Staatsbosbeheer de Kempen, Jap Smits

    Het plaggen van heideterreinen was op onze hoge zandgronden eeuwen lang bittere noodzaak. Het hoorde bij de heidepotstalcultuur, een endemisch landbouwsysteem dat in gebruik bleef tot in de jaren 1920. Begin jaren 1980 werd het plaggen in heidegebieden opnieuw geïntroduceerd, nu als maatregel tegen de door verdroging en vermesting vergraste heide. Het plaggen bleek succesvol voor vele bijzondere plantensoorten van de droge en natte heide. Helaas gold dat niet voor de fauna; deze had ernstig te leiden door het plotselinge verlies aan structuur (beschutting) en voedsel. Kleinschalig en gefaseerd werken, en waar nodig bekalken, zou het plaggen gunstiger kunnen maken voor fauna. Het op de Strabrechtse Heide ontwikkelde ‘visgraatmodelplaggen’ is een efficiënt voorbeeld hiervan. De werkwijze en effecten op flora en fauna komen in deze lezing aan de orde.

  • Inrichting en beheer van een voormalige mergelgroeve
    Limburgs Landschap, Ing. Carlo van Seggelen

    De Curfsgroeve is een voormalige dagbouwgroeve waar 80 jaar mergel is gewonnen. Vanaf 2009 wordt de groeve beheerd als natuurgebied. Voor aanvang van een begrazingsbeheer zijn in de groeve diverse inrichtingsmaatregelen genomen. Deze hadden een ecologische, hydrologische, veiligheidstechnische en recreatieve achtergrond. Inventarisatie van flora en fauna en monitoring speelde daarbij een belangrijke rol. Ecologica voerde in 2011 een basiskartering uit waaruit bleek dat de groeve zeer rijk was aan flora en fauna. Met name het aantal soorten wilde bijen en plantensoorten sprong er uit. Daarnaast heeft de herintroductie van de geelbuikvuurpad en de monitoring van de groeiende populatie een belangrijke invloed op het gevoerde beheer. Tegelijkertijd doet zich een interessante discussie voor in hoeverre er in de groeve ruimte is voor meer procesgestuurd beheer. Hoe verhoudt zich dat tot behoud van bepaalde elementen van de rijke biodiversiteit én de gestelde Natura2000-doelen?

  • Herstel van de hydrologische toestand van natuurgebieden in de praktijk.
    Hanhart Consult, Ir. Karel Hanhart

    Het is een veel gehoorde opmerking dat herstel van natuurgebieden pas echt mogelijk is, wanneer de hydrologische toestand van het gebied is hersteld. Dit is met name het geval bij waterafhankelijke bijzondere typen, zoals een blauwgrasland of een zeer zwak gebufferd ven. In natuurgebieden wordt meestal geprobeerd om de hydrologische toestand te herstellen door sloten te verondiepen, af te dammen, te stuwen of geheel te dempen. Maar herstelt dit het watersysteem? In sommige gevallen werken de maatregelen averechts en ontstaan er de gevreesde zure neerslaglenzen of in sommige elzenbroekbossen de nog meer gevreesde “fosfaatsoep”. Ook kan het zijn dat de het watersysteem in het natuurgebied effectief wordt hersteld, maar dat de “buren” van het natuurgebied door de getroffen maatregelen in de problemen komen. Deze presentatie geeft aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden aan welke factoren te benoemen zijn die van belang zijn voor het slagen van het herstel van het watersysteem.

  • Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum, meer ruimte voor mens en natuur
    Staatsbosbeheer, Ing. Marcel Vermeulen

    Klimaatverandering heeft gevolgen voor zowel mens als natuur. Technische maatregelen om overlast te bestrijden zijn niet voldoende, ruimte voor robuuste water- en natuursystemen is nodig om mee te kunnen bewegen met deze verandering. Zeven natuurorganisaties realiseren Natuurlijke Klimaatbuffers waarin deze opgaven voor mens en natuur worden gecombineerd; natte natuur voor droge voeten. Staatsbosbeheer maakt zo'n klimaatbuffer in de oude maasarm tussen Ooijen en Wanssum. In deze presentatie wordt de gedachte achter de Klimaatbuffers nader uitgelegd aan de hand van dit project waarbij onder andere ingegaan wordt op: de juiste maatregel op de juiste plek, beheer inclusief plannen en bijdragen aan een grotere gebiedsontwikkeling.

  • Insecten in het natuur- en groenbeheer
    Ecologica, Ir. Ivo Raemakers

    Dat met een goed vegetatiebeheer de fauna niet zonder meer vanzelf volgt, is voor de meesten inmiddels wel duidelijk. Hoe dit gegeven in de praktijk van het dagelijkse beheer handen en voeten te geven, is echter een tweede. Een beetje basiskennis van de levenscyclus van ongewervelden kan echter vrij eenvoudig worden doorvertaald in een aantal vuistregels voor het beheer. Insectenbeheer is vaak kleinschalig beheer. Het is natuurlijk belangrijk in natuurreservaten, maar kan vanwege het kleinschalige karakter ook uitstekend in stedelijk groen worden toegepast. Deze presentatie geeft naast een beetje basiskennis, vooral praktische aanbevelingen voor het dagelijkse natuur- en groenbeheer.


Impressie van de dag...
Fotoserie (klik op foto voor grotere versie)


Plenaire inleiding
Karin Albers
Ecologica

10 jaar monitoring EVZ's
Mirja Kits & Petra Kamsma
Waterschap Aa en Maas

Met samenwerking kom je verder
Jan Baan
Brabants Landschap

Innovatieve aanpak gebiedsontwikkeling
Denis Frissen
Ark Natuurontwikkeling

stand Kragten


stand Delta Milieu


Stroomgebieden: basis van beekherstel
Wim van der Hoek
Ecoquest

Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum
Marcel Vermeulen
Staatsbosbeheer

Exoten, bestrijding & bedreigingen
Ben Crombaghs
Nederlands Expertise Centrum Exoten

pauze


Uitdaging infrastructurele projecten
Raymond Tilmans
Provincie Limburg

Biodiversiteit, educatie, communicatie
Roel den Dikken
Gemeente Eindhoven

Inzet van vrijwilligers
Michel Brands & Bert Lemmens
Gemeente Laarbeek

Lichtverstoring bij vleermuizen
Herman Limpens
Zoogdiervereniging

Ontwikkelingen provinciaal natuurbeleid
Heine van Maar
Provincie Noord-Brabant

SNL-monitoring
Jaap Bouwman
Unie van Bosgroepen

Herstel hydrologische toestand
Karel Hanhart
Hanhart Consult

Dagvlinders monitoren
Michiel Wallis de Vries
Vlinderstichting

Genetische diversiteit populaties
Arjen de Groot
Alterra

Environmental DNA
Jelger Herder
RAVON

Herstelmaatregelen en OBN
Robert Ketelaar
Natuurmonumenten

Natuurwetgeving
Sander Hunink
Ecologica

Insecten in natuurbeheer
Ivo Raemakers
Ecologica

Beheer mergelgroeve
Carlo van Seggelen
Limburgs Landschap

Heideplaggen
Jap Smits
Staatsbosbeheer

stand GaN


pers


stand DLG


Plenaire afsluiting
Karin Albers
Ecologica

borrel


borrel


© Ecologica BV
13-01-17